Το 2007 δημοσιεύθηκε στο επιφανές επιστημονικό περιοδικό Science εργασία για τον Αρκτικό πάγο.

Κάθε καλοκαίρι ο πάγος στην Αρκτική λιώνει, και η επιφάνειά του γίνεται ελάχιστη το Σεπτέμβριο. Κάθε χειμώνα παγώνει, και η επιφάνειά του μεγιστοποιείται το Μάρτιο. Από το 1979 ως το 2006, διαπίστωνε το άρθρο, ο πάγος μειωνόταν, αλλά η έκταση του Σεπτεμβρίου μειωνόταν πιο πολύ. Τα κλιματικά μοντέλα, έλεγαν οι επιστήμονες που συνέγραψαν την εργασία, είχαν προβλέψει ότι όντως η έκταση Σεπτεμβρίου θα είχε μεγαλύτερη μείωση από την έκταση των άλλων μηνών.1

Το άρθρο δημοσιεύθηκε το Μάρτιο του 2007, και έξι μήνες αργότερα, το Σεπτέμβριο του 2007, ο πάγος έκανε βουτιά. Πλήθος επιστημόνων άρχισαν να διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους γιατί οι πάγοι έλιωναν «γρηγορότερα απ’ ό,τι είχε προβλεφθεί».

Η διατύπωση ήταν πάντα «οι πάγοι λιώνουν γρηγορότερα απ’ ό,τι είχε προβλεφθεί» ή «λιώνουν γρηγορότερα απ’ ό,τι αναμενόταν». Η ισοδύναμη διατύπωση, «τα κλιματικά μοντέλα έκαναν λάθος προβλέψεις», δεν ακούστηκε.

Τι έκανε ο πάγος στη συνέχεια; Σταμάτησε να λιώνει. Εδώ και 19 χρόνια, η έκταση των πάγων το Σεπτέμβριο είναι σταθερή.

Όπως είχα γράψει στο παραπάνω άρθρο:

[Α]π’ το 1996 ως το 2007 … τα μέσα ενημέρωσης βομβάρδιζαν για το πόσο [δραματική είναι η μείωση των πάγων της Αρκτικής το Σεπτέμβριο], για το ότι η Αρκτική είναι το θερμόμετρο του πλανήτη, και για το ότι το 2013 δεν θα υπάρχει πια καθόλου πάγος τα καλοκαίρια. Τι συμβαίνει τώρα, που επί 18 χρόνια η ελάχιστη έκταση των πάγων της Αρκτικής έχει σταθεροποιηθεί; Απλά κάνουμε πως δεν το βλέπουμε, και βρίσκουμε ένα άλλο μέγεθος που να μας βοηθάει να δραματοποιήσουμε την κατάσταση.

Για του λόγου το αληθές, πριν δύο εβδομάδες το CNN διαπίστωσε με τρόμο ότι η έκταση Μαρτίου 2026 ήταν πολύ χαμηλή.

Το άρθρο είναι γεμάτο κλασικές δημοσιογραφικές αοριστίες και τρομολαγνεία. Για παράδειγμα, αναφέρει ότι «τα τελευταία 19 χρόνια είχαμε το λιγότερο πάγο που έχει καταγραφεί», δηλαδή ακριβώς το ίδιο που λέω κι εγώ, αλλά με άλλη διατύπωση, ότι ο πάγος έχει σταματήσει να λιώνει. Υπονοεί επίσης ότι η πρόσφατη συζήτηση για τη Γροιλανδία οφείλεται στην κλιματική αλλαγή, κάτι που έχω σχολιάσει πριν δύο μήνες.

Μια από τις πρώτες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ όταν ανέλαβε την προεδρία των ΗΠΑ τον Ιανουάριο 2025 ήταν ότι θα έπαιρναν τη Γροιλανδία. Η αρχική έκπληξη καταλάγιασε και τελικά ξεχάστηκε ως άλλη μια παραξενιά του γενικώς αλλοπρόσαλλου Ντόναλντ, μέχρι ένα χρόνο αργότερα, που ξαναέθεσε το ζήτημα, αυτή τη φορά πιο επιτακτικά.

Γιατί οι ΗΠΑ θέλουν τη Γροιλανδία; Σύμφωνα με τα περισσότερα άρθρα των μέσων ενημέρωσης, ίσως γιατί έχει στρατηγική θέση κοντά στη Ρωσία, ίσως γιατί έχει πολύτιμα γεωλογικά κοιτάσματα, ίσως γιατί είναι καλή βάση για εκμετάλλευση κοιτασμάτων στην Αρκτική, ίσως συνδυασμός όλων αυτών.

Κάποιοι όμως έχουν άλλη άποψη: Οι ΗΠΑ θέλουν τη Γροιλανδία λόγω κλιματικής αλλαγής. Ένα από τα παλαιότερα τέτοια άρθρα για το 2026 δημοσιεύθηκε στους New York Times στις 8 Ιανουαρίου. Να πώς ξεκινάει:

Η Γροιλανδία θερμαίνεται πολύ γρηγορότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, και το εκτενές παγοκάλυμμά της μειώνεται εδώ και δεκαετίες.

Ως προς τον πρώτο απ’ αυτούς τους δύο ισχυρισμούς, ότι θερμαίνεται πολύ γρηγορότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, δεν μου κάνει καμιά εντύπωση. Αν πιστέψουμε τα μέσα ενημέρωσης, όλες οι περιοχές του πλανήτη θερμαίνονται γρηγορότερα απ’ όλες τις άλλες, και συγκεκριμένα:

• Ευρώπη, Ανταρκτική, Καναδάς: Δύο φορές γρηγορότερα

• ΗΠΑ: 60% γρηγορότερα

• Αρκτική: Τέσσερις φορές γρηγορότερα

• Ασία, Αφρική, Αυστραλία, Νότια Αμερική, Μεξικό: Δεν αναφέρεται το νούμερο, πάντως είναι γρηγορότερα

Για τις πηγές μπορείτε να δείτε ένα παλαιότερο άρθρο μου:

Αφού όλες οι περιοχές θερμαίνονται γρηγορότερα απ’ όλες τις άλλες, λογικό είναι το ίδιο να συμβαίνει και με τη Γροιλανδία.

Ως προς το παγοκάλυμμα της Γροιλανδίας, δεν γνωρίζω το θέμα, αλλά είμαι σίγουρος πως αν το έψαχνα θα έβλεπα εικόνα παρόμοια με αυτή των πάγων της Αρκτικής, που είναι σταθεροί εδώ και 19 χρόνια. Άρα μάλλον δεν μειώνεται το παγοκάλυμμα επί δεκαετίες, όπως ισχυρίζεται το άρθρο, αφού τις τελευταίες δύο είναι περίπου σταθερό.

Είναι αλήθεια ότι οι πάγοι της Αρκτικής μειώθηκαν πολύ από το 1996 ως το 2007, και λογικό είναι να έχουν ανοίξει καινούργιοι πιθανοί θαλάσσιοι δρόμοι. Αυτό δεν είναι ούτε παράδοξο ούτε πρωτόγνωρο. Και το 1800 είχαν μειωθεί οι πάγοι, και είχε συζητηθεί, όπως και σήμερα, το πώς αυτό θα επηρέαζε το εμπόριο. Τελικά αυτή η συζήτηση δεν είχε βγάλει πουθενά, όπως και η σημερινή συζήτηση δεν είναι σίγουρο ότι θα βγάλει κάπου.

Ξεκίνησα τους Ελέφαντες πριν από περίπου δύο χρόνια. Σ’ αυτά τα δύο χρόνια, πόσα «ακραία καιρικά φαινόμενα» ζήσατε; Για μένα το νούμερο είναι μηδέν. Για τους περισσότερους αναγνώστες μου είναι επίσης μηδέν. Όταν λέω «για τους περισσότερους», εννοώ γύρω στο 99%.

Τα «ακραία καιρικά φαινόμενα» της πρώτης χρονιάς των Ελεφάντων τα ανέλυσα πέρυσι.

Τι ασυνήθιστο συνέβη το 2025; Το μόνο που διαπίστωσα προσωπικά ήταν ένα ασυνήθιστα δροσερό καλοκαίρι. Χωρίς να έχω κοιτάξει τα δεδομένα, αμφιβάλλω αν υπήρξε έστω και ένας καύσωνας (εξαρτάται βέβαια από το πώς ορίζουμε τη λέξη). Το φθινόπωρο είχε σχετικά αυξημένες βροχές. Άκουσα ότι σε μερικές περιοχές έγιναν πλημμύρες, αλλά κάθε χρόνο κάτι πλημμυρίζει, και τα συγκεκριμένα επεισόδια δεν ήταν κάτι σαν αυτό που έγινε στη Θεσσαλία το 2023 (που ήταν σπάνιο αλλά όχι πρωτόγνωρο). Γι’ αυτό και μόλις ένα μήνα μετά σχεδόν κανείς δεν τα θυμάται (εκτός από τους λίγους που τα έζησαν).

Το καλοκαίρι θυμάμαι να μου δημιουργείται από μέσο ενημέρωσης μια φευγαλέα εντύπωση καταστροφικής ζέστης στη βόρεια Ευρώπη. Έτσι εξεπλάγην όταν το Σεπτέμβριο αντάλλαξα εντυπώσεις με ένα κάτοικο Βρυξελλών και μου είπε ότι και στο Βέλγιο, όπως και στην Ελλάδα, το καλοκαίρι αυτό ήταν δροσερό. Αν λοιπόν 49 χώρες έχουν δροσιά και μία έχει ασυνήθιστη ζέστη, τα μέσα ενημέρωσης θα κάνουν τόσο μεγάλο θέμα αυτή τη μία χώρα ώστε αυτή η εντύπωση θα κυριαρχήσει.

Περισσότερα άρθρα σχετικά με «ακραία φαινόμενα».

Αν είστε 30 ή περισσότερο, ίσως θυμάστε ότι μέχρι πριν 10 χρόνια ελάχιστη σημασία δίναμε στην «κλιματική αλλαγή». Υπήρχαν κάποια δημοσιεύματα στον τύπο και κάποιες διαμαρτυρόμενες οικολογικές ομάδες, αλλά ο περισσότερος κόσμος δεν έδινε καμιά σημασία.

Τι άλλαξε;

Στον καιρό ουσιαστικά δεν άλλαξε τίποτε. Συνέχισαν να υπάρχουν καύσωνες τα καλοκαίρια, όπως συνέβαινε και παλαιότερα, συνέχισαν να υπάρχουν πλημμύρες και ξηρασίες, όπως παλαιότερα, και από τα ελάχιστα αξιοσημείωτα που συνέβησαν ήταν ότι σταμάτησαν να λιώνουν οι πάγοι της Αρκτικής.

Η μόνη ουσιαστική αλλαγή είναι το πόσο βομβαρδιζόμαστε από τον τύπο με ειδήσεις σχετικά με την «κλιματική αλλαγή/κρίση». Ας δούμε, για παράδειγμα, μερικές σημερινές ειδήσεις:

• Η Καθημερινή αναφέρει ότι η «κλιματική κρίση» δημιουργεί προβλήματα με το νερό στην Ουγγαρία. Πρόκειται για ρεπορτάζ για ένα έργο αποκατάστασης των υγροβιότοπων της Ουγγαρίας. Όμως καμία σχέση δεν έχει το εν λόγω έργο με την «κλιματική αλλαγή» και καμία σχετική δήλωση δεν κάνουν οι αρμόδιοι επιστήμονες (βλ. π.χ. μια σχετική συνέντευξη και τη σελίδα του προγράμματος). Η σύνδεση με την «κλιματική αλλαγή» είναι επίτευγμα του μοντάζ.

• στη Ναυτεμπορική ανακάλυψαν ένα «κλιματικό παράδοξο: Η ατμοσφαιρική ρύπανση προστατεύει τη Γη από την κλιματική αλλαγή». Έχω κουραστεί να αναλύω τέτοιες κοτσάνες και δεν θα ασχοληθώ με αυτό. Μου θυμίζει δύο άλλα που έχω σχολιάσει, ότι η κλιματική αλλαγή επιβραδύνει την επιταχυνόμενη γη, και ότι ο λόγος για τον οποίο φυτεύουμε πράσινο στις πόλεις, που αυξάνει τα κουνούπια, είναι η κλιματική αλλαγή.

• Το Βήμα πηγαίνει σε άλλες σφαίρες. «Στην εποχή της κλιματικής κρίσης», δηλώνει κάποιος διανοούμενος σε συνέντευξή του, «η αστική ηθική πρέπει να εξετάζει πώς το χτισμένο περιβάλλον διαμορφώνει όχι μόνο τη ροή άνθρακα αλλά και τον πολίτη: αν καλλιεργεί ενσυναίσθηση, εγκράτεια και οικολογική γνώση».

Και πάει λέγοντας. Και τα τρία αυτά άρθρα είναι με σημερινή ημερομηνία. Αύριο θα υπάρχουν άλλα τόσα. Για το καθένα χωριστά είναι εύκολο να διαπιστώσουμε ότι είναι είτε χαζομάρες είτε ψέματα. Παραδόξως, όλες μαζί αυτές οι χιλιάδες χαζομάρες και ψέματα που μεταδίδονται κάθε μέρα επί χρόνια μεταδίδουν ένα κρυμμένο μήνυμα: ότι η «κλιματική αλλαγή/κρίση» είναι δήθεν υπαρκτό και αναμφισβήτητο γεγονός.

Γιατί όμως ο τύπος μεταδίδει συνέχεια αυτό το μήνυμα; Μια απάντηση δίνει ο Jacob Nordangård σε χθεσινό του άρθρο, που αξίζει να διαβάσετε.

The Pharos Chronicles – Jacob Nordangård, PhD

COP30 proposal: "Global Public Digital Infrastructure for Climate" guided by a UN Climate Change Council

As usual around this time of the year, it is time for the United Nations Climate Summit. About 50 000 conference attendees have flown to Belém in Brazil from all over the world to discuss how “to accelerate and expand climate action” at COP 30…

Read more

5 months ago · 40 likes · 7 comments · Jacob Nordangård

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στο διεθνή τύπο η είδηση ότι κουνούπια εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην Ισλανδία, και πως, φυσικά, υπεύθυνη γι’ αυτό είναι η κλιματική αλλαγή. Να μερικά αποσπάσματα από το σχετικό άρθρο της Ναυτεμπορικής:

Με φόντο την κλιματική αλλαγή, επιστήμονες προέβλεπαν εδώ και καιρό ότι κουνούπια θα μπορούσαν να κάνουν την εμφάνισή τους στην Ισλανδία, όπου υπάρχουν πολλά έλη και λίμνες, αν και πολλά είδη δεν μπορούν να επιβιώσουν στις αντίξοες συνθήκες της χώρας.

Όπως βλέπετε, σύμφωνα με το άρθρο, επιστήμονες προέβλεπαν εδώ και καιρό ότι κουνούπια θα μπορούσαν να εμφανιστούν στην Ισλανδία, αλλά δεν λέει ότι οι επιστήμονες το συνέδεαν με την κλιματική αλλαγή. Λέει ότι έκαναν την πρόβλεψη «με φόντο την κλιματική αλλαγή». Στην πραγματικότητα, πουθενά το άρθρο δεν λέει ξεκάθαρα ότι η κλιματική αλλαγή έφερε τα κουνούπια στην Ισλανδία. Λέει μόνο ότι υπάρχουν κουνούπια στην Ισλανδία, η οποία, παρεμπιπτόντως, θερμαίνεται απ’ την κλιματική αλλαγή.

Το άρθρο συνεχίζει:

Σύμφωνα με τον εντομολόγο στο Ινστιτούτο Φυσικών Επιστημών της Ισλανδίας Ματίας Άλφρεντσον, τον οποίο επικαλείται ο Guardian, εντοπίστηκαν τρία δείγματα του είδους Culiseta annulata.

Πρόκειται για είδος που είναι ανθεκτικό στο κρύο και μπορεί να επιβιώσει στις ισλανδικές συνθήκες, καταφεύγοντας τον χειμώνα σε υπόγεια και αχυρώνες.

Το κουνούπι Culiseta annulata μπορεί λοιπόν «να επιβιώσει στις ισλανδικές συνθήκες». Άρα τελικά φταίει η κλιματική αλλαγή ή η ανθεκτικότητα του κουνουπιού; Και για ποιες ισλανδικές συνθήκες μιλάμε; Τις νέες που προκαλεί η κλιματική αλλαγή ή τις παλιές; Το άρθρο δεν διευκρινίζει, γιατί βέβαια δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά στις ισλανδικές συνθήκες. Γιατί όμως έχει σημασία το ότι το κουνούπι καταφεύγει σε υπόγεια και αχυρώνες;

Την απάντηση για όλα αυτά την είχα δώσει πριν δύο χρόνια:

Δεν είμαι εντομολόγος, αλλά έχω διαβάσει μερικά βασικά πράγματα για τα κουνούπια. Η ζωή τους περνάει από τέσσερα στάδια: αυγό, σκουλήκι, νύμφη και ενήλικο. Καθένα από αυτά τα στάδια κρατάει πάνω-κάτω μία εβδομάδα. Το ενήλικο κουνούπι τελικά γεννάει αυγά, θέλει όμως κι αυτό καμιά βδομαδούλα από τότε που βγαίνει από το κουκούλι του.

Όταν κάνει κρύο, τα ενήλικα κουνούπια πεθαίνουν. Στα άλλα τρία στάδια όμως, δεν πεθαίνουν, αλλά σταματάει η ανάπτυξή τους, «παγώνουν» δηλαδή στο στάδιο που βρίσκονται, και όταν ξανακάνει ζέστη συνεχίζουν να αναπτύσσονται από κει που είχαν μείνει. Έτσι, αν κάνει ένα μεγάλο κρύο που κρατήσει για μήνες, όταν βάλει ζέστη οι νύμφες θα γίνουν ενήλικα, τα σκουλήκια νύμφες, κλπ. Κανένα πρόβλημα. Μπορεί το καλοκαίρι που θα ακολουθήσει να γίνεται χαμός από κουνούπια. Για να είναι λίγα τα κουνούπια χρειάζεται εναλλαγή ανάμεσα σε ζέστη και κρύο. Για παράδειγμα, αν μετά από ένα μεγάλο κρύο βάλει ζέστη, και η ζέστη κρατήσει περίπου μία εβδομάδα, οπότε σχεδόν όλες οι νύμφες θα γίνουν ενήλικα, και όλα τα σκουλήκια θα γίνουν νύμφες κλπ., και τότε βάλει ξανά κρύο και πεθάνουν τα ενήλικα πριν προλάβουν να γεννήσουν, τότε δεν υπάρχουν πια αυγά, υπάρχουν μόνο σκουλήκια και νύμφες. Αν αυτή η εναλλαγή γίνει πολλές φορές, τότε τα κουνούπια σχεδόν θα εξολοθρευτούν. Γι’ αυτό και στην Ισλανδία δεν υπάρχει κουνούπι ούτε για δείγμα: γιατί εκεί τέτοιες εναλλαγές του καιρού είναι συχνές και συνηθισμένες.

Να λοιπόν τι συμβαίνει μ’ αυτό το κουνούπι: όταν βάζει κρύο, το ενήλικο κρύβεται σε ζεστά μέρη. Αυτό είναι όλο. Γιατί δεν υπήρχε στην Ισλανδία; Γιατί η Ισλανδία είναι μακριά. Πώς έφτασε τελικά στην Ισλανδία; Έφτασε γιατί το συγκεκριμένο είδος γεννάει αυγά και σε ανθρώπινες κατασκευές, όπως γλάστρες και κουβάδες. Το παράξενο είναι μάλλον το πώς δεν είχε φτάσει τόσα χρόνια.

Το άρθρο της Ναυτεμπορικής κάνει επίσης αυτό το σχόλιο:

Η Ισλανδία θερμαίνεται με ρυθμό τέσσερις φορές μεγαλύτερο σε σύγκριση με περιοχές στο υπόλοιπο βόρειο ημισφαίριο.

Αυτό ουδαμώς είναι αξιοσημείωτο. Όπως έχω εξηγήσει παλαιότερα, από κάποιο θαύμα της επιστήμης και των μέσων ενημέρωσης, όλες οι περιοχές της γης θερμαίνονται γρηγορότερα απ’ ό,τι όλες οι άλλες.

Έναν Ιούνιο πριν περίπου 20 χρόνια περπατούσα με μια φίλη στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου κάτω απ’ το μεσημεριάτικο ήλιο.

«Δεν την αντέχω αυτή τη ζέστη!» μου λέει κάποια στιγμή.

«Αν δεν αντέχεις αυτή τη ζέστη, τι θα γίνει όταν βάλει καύσωνα;» της απάντησα.

«Μα έχει 35 βαθμούς!» μου απάντησε.

Σίγουρα δεν είχε 35 βαθμούς—είχε περίπου 30. Ήταν μια δροσερή καλοκαιρινή μέρα, όπως είναι συνήθως ο Ιούνιος. Πού είχε λάβει την πληροφορία ότι είχε 35 βαθμούς; Προφανώς από τα μέσα ενημέρωσης. Μπορεί να προβλεπόταν ότι κάπου στη χώρα θα είχε 35 βαθμούς και να το μετέδωσαν ως «Θα καεί η Αθήνα! Έρχεται ζέστη με θερμοκρασίες ως 35 βαθμούς!»

Ακόμα κι αν είχε 35 βαθμούς, γιατί μια νέα γυναίκα να ενοχλείται τόσο σε μια διαδρομή 10 λεπτών; Ο άνθρωπος είναι το θηλαστικό με το τελειότερο σύστημα ρύθμισης θερμοκρασίας σώματος. Με εγκέφαλο που μας δίνει τη δυνατότητα να βάζουμε και να βγάζουμε το τρίχωμά μας κατά βούληση και να ανάβουμε φωτιά, και με ιδρωτοποιούς αδένες σχεδόν σ’ όλο το σώμα, μπορούμε να ζήσουμε απ’ το Κουβέιτ ως τη Σιβηρία. Η σωματική αντοχή μας σε ψηλές θερμοκρασίες είναι εξαιρετική. Ακόμα και με 40 βαθμούς μπορούμε να συνεχίζουμε τη δουλειά μας, έστω κι αν δεν είναι η καλύτερή μας, ενώ τα σκυλάκια είναι σωριασμένα με ανοιχτό στόμα και υποφέρουν.

Να τι είπε σχετικά ο πρωταθλητής στο άλμα εις μήκος Μίλτος Τεντόγλου μετά από την καλή εμφάνισή του στο παγκόσμιο πρωτάθλημα στη Μαδρίτη:

Αυτές οι συνθήκες εδώ μπορεί να φαίνονται πολύ δύσκολες, γιατί νομίζω έχει 38 βαθμούς, πρέπει να κάνεις πολύ καλή διαχείριση ενέργειας, γιατί μπορείς να σβήσεις πολύ γρήγορα, αλλά πιστεύω ότι είναι οι καλύτερες συνθήκες άμα θες να κάνεις επίδοση. Μπορεί να είναι λίγο αφόρητη η ζέστη αλλά είναι για τα καλύτερα.

Βέβαια μη λιποθυμήσετε στον καύσωνα και μετά λέτε ότι εγώ σας είπα να το κάνετε. Δεν λέω να βγείτε στον ήλιο μεσημέρι με 40 βαθμούς για σκάψιμο. Με τις γνωστές προφυλάξεις όμως (π.χ. ελαφριά ρούχα, καπέλο καλής ποιότητας, μπόλικο νερό), οι συνθήκες αυτές δεν είναι κάτι τρομερό για έναν υγιή άνθρωπο.

Σχετικό:

Πριν από ένα μήνα είχα σχολιάσει ένα άρθρο του διευθυντή της ΕΜΥ Θεόδωρου Κολυδά, όπου έγραφε για τις θερμοκρασίες που ανεβάζει το αυτοκίνητο όταν το βαράει ο ήλιος. Το θέμα του άρθρου μου ήταν τα ψέματα που στη συνέχεια έγραψε Το Βήμα.

Τώρα θέλω να ασχοληθώ με μια διαφωνία που έχω με τον Κολυδά, ο οποίος στην κατακλείδα του άρθρου του γράφει:1

Με τα παραπάνω έγινε κατανοητό πόσο υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να αναπτυχθούν μέσα σε ένα αυτοκίνητο και προσωπικά αναρωτιέμαι πώς τα καταφέρναμε με τους καύσωνες πριν 40 χρόνια όταν οδηγούσαμε χωρίς κλιματισμό τα αυτοκίνητα της εποχής. Η απάντηση άμεση και σε δυο μόνο λέξεις, με πολλά αποσιωπητικά. Ήμαστε νέοι…

Δεν πιστεύω πως έχει να κάνει με τη νεότητα. Μπορεί τότε ο ίδιος να ήταν 25, αλλά σίγουρα στους δρόμους έβγαιναν μια χαρά σαραντάρηδες και πενηντάρηδες. Έχει να κάνει με το ότι υπάρχουν κι άλλοι τρόποι να αντιμετωπίσουμε τη ζέστη εκτός απ’ τον κλιματισμό.

Καταρχήν αποφεύγαμε να μπαίνουμε στο αυτοκίνητο μεσημέρι. Αν είχαμε να κάνουμε ταξίδι, το προγραμματίζαμε χαράματα.

Οι συνηθισμένες ταχύτητες στο δρόμο ήταν τότε 90-100, οπότε η φασαρία που κάνει το ανοιχτό παράθυρο του αυτοκινήτου είναι υποφερτή, ενώ ταυτόχρονα ο αέρας, και ζεστός να είναι, έρχεται με τόση ορμή ώστε δροσίζει.

Μετά από ένα ταξίδι Αθήνα-Λευκάδα ήμασταν εξαντλημένοι. Η μέρα του ταξιδιού ήταν αφιερωμένη αποκλειστικά στο ταξίδι, αντίθετα με σήμερα, που το πρωί ταξιδεύεις, το μεσημέρι πας για μπάνιο, και το βράδυ πας για μπύρες. Δεν ήταν μόνο οι δύο ώρες παραπάνω, ήταν και ο θόρυβος, ο δρόμος και η ζέστη.

Δοχεία σαν αυτό τα χρησιμοποιούσαμε άραγε μόνο στο κάμπιγκ, ή τα παίρναμε και στο ταξίδι; Αν και δεν θυμάμαι, ένα πείραμα σκέψης μου δίνει την απάντηση: Ας υποθέσουμε ότι έχει χαλάσει ο κλιματισμός του αυτοκινήτου αλλά πρέπει οπωσδήποτε να βγω μεσημέρι έξω με 40 βαθμούς και ντάλα ήλιο. Σίγουρα θα επιστρατεύσω όλη μου την εφευρετικότητα πριν το εγχείρημα, και αν μου βρίσκεται τέτοιο δοχείο σίγουρα θα το πάρω μαζί μου.

Με άλλα λόγια, τότε κάναμε ό,τι θα κάνετε σήμερα αν πάθει βλάβη ο κλιματισμός. Θα φορέσετε τα πιο δροσερά ρούχα που έχετε και θα πάρετε μαζί σας και βρεγμένη πετσέτα. Δεν είναι πυρηνική φυσική.

Αν δεν μου το έλεγαν δεν υπήρχε περίπτωση να το παρατηρήσω, αφού είναι ζήτημα η θερμοκρασία να έφτασε τους 32 βαθμούς (εκτός από ένα-δυο σταθμούς που έκαναν ρεκόρ, ξεπερνώντας ελαφρά τους 33). Ήταν μέρες που στην Αθήνα θα θεωρούνταν δροσερότατες.

Γιατί ονομάζουμε καύσωνα1 τόσο ήπιες θερμοκρασίες; Γιατί ήταν ασυνήθιστα ψηλές για το συγκεκριμένο τόπο. Αντίστοιχα, αν έχει 40 βαθμούς στο Λούξορ, δεν είναι καύσωνας—είναι μια συνηθισμένη μέρα του Ιουλίου.

Τι είναι καύσωνας στην Ελλάδα; Σύμφωνα με την ΕΜΥ, είναι όταν η μέγιστη θερμοκρασία της μέρας είναι τουλάχιστον 39, η ελάχιστη είναι τουλάχιστον 26, και αυτό κρατάει πάνω από τρεις μέρες.

Αυτό σημαίνει ότι το 2025 ως τώρα δεν είχαμε καύσωνα στην Ελλάδα, αντίθετα απ’ ό,τι καταλαβαίνει κάποιος διαβάζοντας τα μέσα ενημέρωσης. Είχαμε μόνο λίγες μέρες με ζέστη. Επίσης, τώρα που σύμφωνα με τις προγνώσεις ενδέχεται να έρθει καύσωνας, τα μέσα ενημέρωσης του βάζουν επίθετα, όπως δύσκολος καύσωνας, ισχυρός καύσωνας, σαρωτικός καύσωνας, σκληρός καύσωνας, επιθετικός καύσωνας, κλπ. Φυσικά κανένα από αυτά τα επίθετα δεν δικαιολογείται—προβλέπεται ένας μικρός τετραήμερος καύσωνας, με όχι ιδιαίτερα ψηλές θερμοκρασίες.

Σχετικά:

Πριν από μία περίπου εβδομάδα, ο Θεόδωρος Κολυδάς, διευθυντής της ΕΜΥ, δημοσίευσε στο μπλογκ του άρθρο όπου εξηγεί ότι οι μετρήσεις του θερμομέτρου του αυτοκινήτου είναι εντελώς αναξιόπιστες.

Ορίστε ορισμένα αποσπάσματα από το άρθρο (η έμφαση είναι στο πρωτότυπο):

[Ό]ταν ο οδηγός μπει στο αυτοκίνητο και δει ένδειξη «42°C» ενώ η πραγματική θερμοκρασία είναι 35°C, υπάρχει σημαντική απόκλιση. Αυτή η μέτρηση είναι εντελώς εσφαλμένη…

…

Το γεγονός ότι η θερμοκρασία εμφανίζεται στο ταμπλό με ακρίβεια δεκάτου (π.χ. 34.5°C) δίνει την ψευδαίσθηση επιστημονικής ακρίβειας.

…

[Α]κόμα και σε ιδανικές συνθήκες, η μέτρηση του αισθητήρα δεν μπορεί να αντικαταστήσει μετεωρολογική μέτρηση.

…

Όπως και με τα θερμόμετρα των φαρμακείων, έχει παρατηρηθεί ότι πολλοί χρήστες κοινωνικών δικτύων ή media παρουσιάζουν ενδείξεις θερμοκρασιών από το ταμπλό των αυτοκινήτων ως “αποδείξεις καύσωνα”. Αυτές οι ενδείξεις, τραβηγμένες φωτογραφικά και αναρτημένες στο διαδίκτυο, δεν έχουν καμία αξία ως επιστημονικά δεδομένα. Είναι στιγμιαίες μετρήσεις υπό ανεξέλεγκτες συνθήκες.

…

[Ό]ταν βρισκόμαστε κοντά σε θερμαινόμενες επιφάνειες, όπως το παράθυρο ενός σταθμευμένου αυτοκινήτου, η θερμοκρασία μπορεί να υπερβεί κατά πολύ τις επίσημες θερμοκρασίες. Αν θεωρήσουμε ότι η εξωτερική θερμοκρασία είναι 40°C [οι θερμοκρασίες μπορούν να φτάσουν ή να ξεπεράσουν] τους 60-70°C σε συγκεκριμένα σημεία του οχήματος.

Αυτά και άλλα πολλά λέει το άρθρο, στο ίδιο πνεύμα. Αναφέρεται αποκλειστικά και μόνο στις θερμοκρασίες που επικρατούν κοντά και μέσα στο αυτοκίνητο, και εξηγεί ξανά και ξανά ότι η όποια μέτρηση κάνουμε εκεί δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα. Αυτό είναι το μοναδικό θέμα του. Πουθενά δεν αναφέρεται στο τι καιρό κάνει ή θα κάνει αυτές τις μέρες στην Ελλάδα ή οπουδήποτε αλλού.

Παρόλα αυτά, το Βήμα αναμετέδωσε το άρθρο ως εξής:

Καμπανάκι για τον καιρό και τον καύσωνα που επελαύνει την χώρα και θα παραμείνει έως και την Παρασκευή 27/6 όπου αναμένεται να κορυφωθεί, χτυπά ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς.

Απολαύστε επίσης τον τίτλο του άρθρου:

Ο Θοδωρής Κολυδάς ποτέ δεν θα χρησιμοποιούσε τη λέξη «καύσωνας» για να περιγράψει την πρόσφατη ζέστη, γιατί δεν ήταν καύσωνας σύμφωνα με τον ορισμό της ΕΜΥ.

Γιατί πρέπει να δώσουμε σημασία σε μια βλακεία που έγραψε κάποιος; Πρώτα-πρώτα δεν είναι βλακεία αλλά ψέμα. Δεύτερον, πίσω απ’ το φανερό ψέμα υπάρχουν και κρυφά ψέματα. Η προπαγάνδα έχει τόσο πολλές διαστάσεις ώστε θα μου έπαιρνε αρκετά άρθρα για να το σχολιάσω περαιτέρω. Γι’ αυτό σας παραπέμπω σ’ ένα παλαιότερο.

Σχετικό επίσης είναι και το χθεσινό μου άρθρο, που λέει τα ίδια με αυτά που είπε ο Κολυδάς, αλλά με άλλο τρόπο.

«Μα τι λες», σας ακούω να διαμαρτύρεστε. «Αν βάλω το θερμόμετρο στον ήλιο θα δείξει 40 όταν η θερμοκρασία είναι 30!» Πράγματι, στον ήλιο το θερμόμετρο θα ζεσταθεί πιο πολύ απ’ ό,τι ο αέρας γύρω του, και σκοπός είναι να μετρήσουμε τη θερμοκρασία του αέρα.

Διαφορετικές σκιές έχουν όμως διαφορετικές θερμοκρασίες. Άλλη είναι η θερμοκρασία κάτω από μεταλλικό υπόστεγο και άλλη κάτω από πλάτανο. Ο κανόνας λέει λοιπόν ότι το θερμόμετρο πρέπει να είναι σε ξύλινο κουτί, αεριζόμενο, άσπρο, σε ανοιχτό χώρο. Αυτό το κουτί λέγεται «μετεωρολογικός κλωβός».

Οι σύγχρονοι αισθητήρες θερμοκρασίας δεν χρειάζεται να μπουν σε κλωβό, γιατί έχουν πλαστική ασπίδα που κάνει την ίδια δουλειά.

Όμως και ανοιχτός χώρος από ανοιχτό χώρο διαφέρει. Άλλη είναι η θερμοκρασία σ’ ένα πάρκιγκ κι άλλη σ’ ένα χωράφι. Γι’ αυτό έχουμε προδιαγραφές: ο κλωβός (ή ο αισθητήρας) μπαίνει πάνω από φυσικό έδαφος, σε ύψος 2 μέτρα, σε συγκεκριμένες αποστάσεις από κτίρια, τσιμέντα και δέντρα.

Χθες, που το αυτοκίνητό μου κάποια στιγμή έδειξε 46 βαθμούς, η θερμοκρασία, μετρημένη με τις άνω προδιαγραφές, το πολύ να ήταν 35. Αυτό δεν σημαίνει ότι το αυτοκίνητο έκανε λάθος—η θερμοκρασία κοντά στον αισθητήρα ήταν όντως περίπου 46. Γιατί τότε έχουμε τις προδιαγραφές; Τις έχουμε γιατί όταν λέμε «η θερμοκρασία σήμερα στην Αθήνα ήταν 35» πρέπει να ξέρουμε για ποιο πράγμα μιλάμε—για να συγκρίνουμε μήλα με μήλα.

Αυτά λέει και ο διευθυντής της ΕΜΥ Θεόδωρος Κολυδάς σε πρόσφατο άρθρο του, με το οποίο θα ασχοληθούμε περισσότερο προσεχώς.

Πριν από λίγους μήνες, όταν ο ΟΗΕ είχε ψηφίσει το «Σύμφωνο για το μέλλον», είχα γράψει:

Έριξα μια γρήγορη ματιά στο 50σέλιδο κείμενο, που είναι γεμάτο επαναλήψεις και φανφάρες. Θα φροντίσουμε για τα ανθρώπινα δικαιώματα, θα φροντίσουμε τις γυναίκες, θα φροντίσουμε το περιβάλλον, θα φροντίσουμε τις γυναίκες, θα φροντίσουμε την κλιματική αλλαγή, θα φροντίσουμε τις γυναίκες, κλπ. (Αν ήμουν γυναίκα θα ανησυχούσα πολύ με την τόση φροντίδα—η λέξη “women” εμφανίζεται 52 φορές.) Δεν ξέρω να διαβάζω ανάμεσα στις γραμμές στο συγκεκριμένο είδος κειμένου, και δυσκολεύομαι να καταλάβω πού το πάνε (αν και μερικές φράσεις, όπως «μετασχηματισμός της παγκόσμιας διακυβέρνησης», βγάζουν μάτι).

Ο δημοσιογράφος Alex Newman εξηγεί (στο 27:44) γιατί δυσκολευόμουν να καταλάβω το κείμενο:

Πρέπει να μάθεις να μιλάς αυτό που ονομάζω ΟΗΕζικα. Πρέπει να ξέρεις τι σημαίνουν οι όροι για να καταλάβεις τι συζητούν. Όταν μιλούν για τις «ειρηνευτικές δυνάμεις» ή τον «ειρηνευτικό ρόλο» των Ηνωμένων Εθνών, εννοούν τις πολεμικές δυνατότητες των Ηνωμένων Εθνών. Όταν μιλούν για «διαφάνεια», κατά κανόνα εννοούν την εξάλειψη της ιδιωτικότητάς σας. Τα «ανθρώπινα δικαιώματα» είναι άλλο ένα καλό παράδειγμα. Ξεκαθαρίζουν ότι τα δικαιώματά σας μπορούν να περιοριστούν δήθεν για την τήρηση της δημόσιας τάξης ή την ηθική ή ό,τι θέλουν κάθε φορά. Λένε λοιπόν «ορίστε τα δικαιώματά σου—που, παρεμπιπτόντως, δεν είναι δικαιώματά σου, μπορούμε να τα ανακαλέσουμε όποτε θέλουμε».

Ο ΟΗΕ είναι γεμάτος τέτοιες αντιφάσεις. Πάρε για παράδειγμα την ισότητα των φύλων. Ένας φυσιολογικός άνθρωπος στη Δύση καταλαβαίνει ότι ισότητα σημαίνει ότι η γυναίκα έχει το δικαίωμα να κερδίζει χρήματα, να έχει ιδιοκτησία, να έχει όλα τα δικαιώματα και προνόμια που έχει ο άντρας. Όταν δεις τα άτομα που ηγούνται αυτού του κινήματος στον ΟΗΕ, πρόκειται για ριζοσπαστικούς φεμινιστές—ανθρώπους που θέλουν να διαλύσουν την οικογένεια.

Όσο το ψάχνουμε, τόσο γίνεται σαφές ότι είναι κάτι διαβολικό. Μόλις δούμε πέρα από τα σλόγκαν, πέρα από το ζεστό και γλυκό «θα εξαλείψουμε την πείνα»—που πάλι είναι μόνο βιτρίνα—τότε καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για λευκή επιταγή για ολοκληρωτικό παγκόσμιο έλεγχο.

Πολλές φορές, όταν συμβαίνει ένα υποτιθέμενο «ακραίο καιρικό φαινόμενο», δεν είναι δύσκολο να βρούμε ότι δεν είναι πρωτόγνωρο. Ο ποταμός Τούρια, που πλημμύρισε τη Βαλένθια το 2024, είχε ξαναπλημμυρίσει το 1957. Ο τυφώνας Helene, που χτύπησε τη Φλόριντα το 2024, δεν ήταν παρά ο δέκατος ισχυρότερος τα τελευταία 100 περίπου χρόνια. Τρεις τυφώνες να χτυπήσουν τη Φλόριντα μέσα σε μία χρονιά (το 2024) είναι κάτι που έχει ξανασυμβεί πέντε φορές. Πλημμύρες που έγιναν στη Βόρεια Ευρώπη στις αρχές του 2024 ήταν εντελώς αναξιόλογες σε σχέση με πολλές άλλες που έχουν γίνει τα τελευταία χίλια χρόνια. Η «πρωτοφανής» βροχή στη Ζαγορά Πηλίου στις 5 Σεπτεμβρίου 2023 είχε ξαναγίνει στις 5 Νοεμβρίου 1986. Πλημμύρες σαν αυτές που έγιναν στο Βόλο το 2023 είχαν ξαναγίνει το 1955. Καύσωνας σαν αυτόν που συνέβη στην Ελλάδα το 2021 είχε ξαναγίνει το 1987. Και πάει λέγοντας.

Ναι, λένε κάποιοι, όμως τώρα τέτοια φαινόμενα συμβαίνουν συνέχεια. Στο 2024 συνέβησαν και οι δύο τυφώνες στη Φλόριντα, και οι πλημμύρες της Βαλένθια, και μια σπάνια «ακραία» θερμοκρασία στην Αθήνα το πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιουνίου, και πλημμύρες στη Λήμνο, κλπ.

Δεν θέλει πολύ για να δούμε ότι αυτό το επιχείρημα δεν ευσταθεί. Για παράδειγμα, μια και μιλάμε για τις πλημμύρες της Βαλένθια, θέλετε να σας δώσω έναν κατάλογο περιοχών που ΔΕΝ είχαν σοβαρές πλημμύρες το 2024; Θεσσαλία, Μάνδρα, Κεφαλονιά, Εύβοια, Έβρος, Ιθάκη, κλπ. Εύκολα θα μπορούσα να μαζέψω, για όλο τον κόσμο, μερικές δεκάδες χιλιάδες περιοχές. Μια χρονιά με 100 περιοχές με σοβαρές πλημμύρες και μερικές δεκάδες χιλιάδες χωρίς σοβαρές πλημμύρες είναι απλώς μια συνηθισμένη χρονιά.

Επίσης, πήρα μια παλιά χρονιά και έκανα σύντομη έρευνα για το ποια «ακραία» γεγονότα έγιναν. Ήθελα μια χρονιά αρκετά παλιά ώστε να είναι πριν τα υποτιθέμενα αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής, αλλά σχετικά πρόσφατη ώστε να έχουμε καλή πληροφόρηση, και διάλεξα στην τύχη το 1965. Να λοιπόν μερικά «ακραία» φαινόμενα της συγκεκριμένης χρονιάς:

• 10-12 Απριλίου. Ανεμοστρόβιλοι με 266 θύματα στις ΗΠΑ.

• 11-12 Μαΐου. 20 χιλιάδες νεκροί στο Μπαγκλαντές από κυκλώνα.

• 14-20 Ιουνίου. Οι πιο καταστροφικές πλημμύρες στην ιστορία του Κολοράντο.

• Σεπτέμβριος. Ο τυφώνας Betsy προκαλεί 81 θύματα και τεράστιες ζημιές, κυρίως στη Λουϊζιάνα.

• Οκτώβριος. Ο τυφώνας Carmen διαλύει το νησί Agrihan στο νοτιοδυτικό Ειρηνικό, και προκαλεί 209 θύματα, τα περισσότερα από αυτά αλιείς.

Θέλετε να το δοκιμάσετε για άλλες χρονιές; Τροποποιήστε αυτή την οδηγία που έδωσα στο ChatGPT: “List all weather-related disasters of 1965 worldwide, after verifying them (provide URL).”

Σχετικά:

Γύρω στο 1870 η Αγγλία υπέστη τρία συνεχόμενα χρόνια ξηρασίας, που δυσκόλεψαν την αγροτική παραγωγή και δημιούργησαν πλήθος δημοσιευμάτων περί αλλαγής του κλίματος. Στις 22 Αυγούστου 1870, η εφημερίδα Pall Mall Gazette του Λονδίνου δημοσίευσε το άρθρο «Imaginary Changes of Climate» (δικιά μου η έμφαση):

Τρία συνεχόμενα χρόνια ξηρασίας, ενώ έχουν διεγείρει την εφευρετικότητα των αγροτών, οδήγησαν και σε πλούσια συγκομιδή εικασιών από προφήτες του καιρού, ημιμαθείς μετεωρολόγους και όλους τους φιλοσόφους της Λαπούτας γενικά, στους οποίους ο τύπος πλέον παρέχει τέτοιες ολέθριες ευκολίες. Στους Times βλέπουμε συχνά πίνακες με συλλεχθέντα μετεωρολογικά δεδομένα, που είναι χρήσιμα και ευπρόσδεκτα, αλλά όπου κάθε εποχή παρουσιάζεται ως «ακραία», και σχεδόν κάθε μήνας ως ένας από τους πιο ξηρούς ή υγρούς, ή πιο κρύους ή ζεστούς που έχουν καταγραφεί ποτέ.

Οι πολλές μετρήσεις, που κανονικά θα έπρεπε να περιορίζουν την τάση προς υπερβολή, φαίνεται ότι σε πολλούς την ενισχύουν. Και πολλοί φαίνεται πλέον να θεωρούν τρία ξηρά χρόνια στη σειρά ως ένδειξη γενικής αλλαγής του κλίματος, σαν να μην ήταν απόλυτα βέβαιο, μέσα στο ευρύ φάσμα των πιθανοτήτων, ότι με τις υπάρχουσες συνθήκες κλίματος κάτι τέτοιο πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε τόσο.

Η υποτιθέμενη κλιματική αλλαγή ήταν, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα στα οποία αναφέρεται το άρθρο, ανθρωπογενής, και οφειλόταν στην αποψίλωση των δασών. Στο υπόλοιπο άρθρο ο αρθρογράφος εξηγεί ότι αυτό δεν στέκει.

Το απόσπασμα που παρέθεσα ισχύει σήμερα ως έχει. Το υπόλοιπο άρθρο ισχύει και σήμερα αν αντικαταστήσουμε την αποψίλωση των δασών με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.1

Σχετικό άρθρο μου:

Δεν θα μπορούσα να το πω καλύτερα (και μάλιστα προφορικά, μέσα σε έναμιση λεπτό!) από το δημοσιογράφο Alex Newman (βίντεο από εκδήλωση ξεκινώντας στο 41:34):

Πολλά σχετικά μ’ αυτό το περιβαλλοντικό ζήτημα βασίζονται σε μια θεμελιωδώς εσφαλμένη παραδοχή. Βασίζονται στην ιδέα ότι το διοξείδιο του άνθρακα είναι ρύπος. Ενώ, όπως διαπιστώνω μετά από συνεντεύξεις με εκατοντάδες κορυφαίους επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένων πολλών που συνεργάζονται με την IPCC, η αντίληψη πως το διοξείδιο του άνθρακα είναι ρύπος είναι εξωφρενική. Εκπνέουμε περίπου ένα κιλό κάθε μέρα. Το ποσοστό των αερίων θερμοκηπίου που αποτελείται από ανθρώπινες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα είναι κλάσμα του κλάσματος του 1%. Η ιδέα ότι αυτό θα καταστρέψει τον πλανήτη ή θα αλλάξει τη θερμοκρασία της Γης είναι εντελώς γελοία.

Όμως από απολυταρχική σκοπιά, αν μπορείς να πείσεις τον κόσμο ότι το διοξείδιο του άνθρακα είναι ρύπος—δεν υπάρχει ανθρώπινη δραστηριότητα που να μην παράγει διοξείδιο του άνθρακα, περιλαμβανομένου του να ζεις, να πεθαίνεις, να ανάβεις το φως—κάθε πτυχή της ζωής σου, αν αποδεχτούμε την ιδέα ότι το διοξείδιο του άνθρακα είναι ρύπος, έρχεται τότε στον κανονιστικό έλεγχο εκείνων που ισχυρίζονται ότι μας σώζουν από τη ρύπανση. Έτσι, όταν κάνουν αυτές τις περιβαλλοντικές μελέτες και λένε, για παράδειγμα, ότι το αποτύπωμά σου θα είναι μικρότερο αν τρως έντομα ή οδηγείς ηλεκτρικό αυτοκίνητο, αυτό δεν λέει τίποτα για το αν ωφελείται ή όχι το περιβάλλον.

Στην πραγματικότητα, το διαξείδιο του άνθρακα είναι πολύ ωφέλιμο για το περιβάλλον. Σε συνέντευξή μου με τον σύμβουλο του Τραμπ για το κλίμα, τον δρ. William Happer, καθηγητή φυσικής στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον, είπε ότι η Γη διψάει για διοξείδιο του άνθρακα. Και από τότε που υπήρξε μια μικρή αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα τα τελευταία εκατό χρόνια, τα φυτά έχουν γίνει πιο πράσινα, οι γεωργικές αποδόσεις έχουν βελτιωθεί. Πρέπει, λοιπόν, να εξετάσουμε τη θεμελιώδη παραδοχή εδώ: Είναι το διοξείδιο του άνθρακα ρύπος; Αν δεν είναι, τότε όλα αυτά τα υποτιθέμενα περιβαλλοντικά οφέλη είναι φαντασίες.

Επαναλαμβάνω για έμφαση μερικά πράγματα: «Το ποσοστό των αερίων θερμοκηπίου που αποτελείται από ανθρώπινες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα είναι κλάσμα του κλάσματος του 1%.» Πράγματι, σε πρόσφατο άρθρο του, ο Κουτσογιάννης έχει εξηγήσει ότι η συμμετοχή του διοξειδίου του άνθρακα στο φαινόμενο θερμοκηπίου είναι 4-5%. Οι ανθρώπινες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα είναι το 4% των συνολικών. Πολλαπλασιάζοντας αυτά τα δύο νούμερα προκύπτει ένα υποτιθέμενο 0.2% ανθρώπινης συνεισφοράς στο φαινόμενο θερμοκηπίου.

D. Koutsoyiannis, Relative importance of carbon dioxide and water in the greenhouse effect: Does the tail wag the dog?, Science of Climate Change, 4 (2), 36–78, doi:10.53234/scc202411/01, 2024.

Όμως τα πράγματα είναι πιο γελοία απ’ ό,τι νομίζει ο δημοσιογράφος. Αυτό το σκεπτικό θα ήταν σωστό αν η αύξηση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά 4% οδηγούσε όντως σε αύξηση της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Για πολλούς λόγους αυτό δεν ισχύει, και ο πιο προφανής είναι πως παρά τη μεγάλη πτώση στις ανθρώπινες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στη διάρκεια των lockdown λόγω COVID19, η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα συνέχισε να αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό. Επομένως η αύξηση συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα θα πρέπει να αναζητηθεί σε άλλες αιτίες.

D. Koutsoyiannis, and Z. W. Kundzewicz, Atmospheric temperature and CO₂: Hen-or-egg causality?, Sci, 2 (4), 83, doi:10.3390/sci2040083, 2020.

Το δεύτερο που θέλω να επαναλάβω είναι αυτό: «Από απολυταρχική σκοπιά, αν μπορείς να πείσεις τον κόσμο ότι το διοξείδιο του άνθρακα είναι ρύπος, κάθε πτυχή της ζωής σου έρχεται στον κανονιστικό έλεγχο εκείνων που ισχυρίζονται ότι μας σώζουν από τη ρύπανση.» Σε παρόμοια συμπεράσματα έχω καταλήξει κι εγώ σε προηγούμενες αναρτήσεις μου.

Στο προηγούμενο άρθρο μου διαπίστωσα ότι η συνολική ενέργεια που καταναλώνει ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο στη διάρκεια της ζωής του, περιλαμβανομένου του ενεργειακού κόστους κατασκευής του, είναι άγνωστο.

Συγκριτικά με τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, παρατήρησα ότι παίζει ρόλο και η πηγή της ενέργειας, γιατί το πετρέλαιο είναι από τις ακριβότερες μορφές ενέργειας (ακριβότερο από λιγνίτη, φυσικό αέριο, υδροηλεκτρικά και πυρηνικά). Δεν σχολίασα καθόλου τις ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά γιατί, όπως έχω εξηγήσει πολλές φορές, παράγουν ελάχιστη χρήσιμη ενέργεια.

Ανέφερα επίσης δύο πλεονεκτήματα των ηλεκτρικών αυτοκινήτων:

• Κάνουν λιγότερο θόρυβο.

• Δεν ρυπαίνουν εκεί που χρησιμοποιούνται.

Τα μειονεκτήματα είναι πολλά:

• Είναι ακριβότερα. Ενδεικτικά, βλέπω ότι το ηλεκτρικό Toyota bZ4X ξεκινάει από 45 χιλιάδες ευρώ ενώ το ανταγωνιστικό του συμβατικό Toyota RAV4 ξεκινάει από 27 χιλιάδες. Στα ηλεκτρικά υπάρχει επιδότηση που μειώνει τη διαφορά, αλλά αυτό δεν αλλάζει το ότι είναι ακριβότερα, απλά σημαίνει ότι πληρώνω κι εγώ για τα δικό σας ηλεκτρικό αυτοκίνητο.

• Έχουν μικρότερη εμβέλεια.

• Οι μπαταρίες έχουν σχετικά μικρή διάρκεια ζωής. Για παράδειγμα, το Toyota bZ4X δίνει εγγύηση δέκα ετών ότι η χωρητικότητα της μπαταρίας δεν θα πέσει κάτω από το 70% της αρχικής χωρητικότητας. Αυτό σημαίνει πρώτον ότι η ήδη περιορισμένη εμβέλεια γίνεται ακόμα μικρότερη μετά από λίγα χρόνια, και, δεύτερον, ότι μπορεί να χρειαστεί να αλλάξω μπαταρία μετά από 10 χρόνια. Το κόστος της μπαταρίας είναι πάνω από το μισό κόστος αγοράς του αυτοκινήτου.1

• Έχουν μεγάλο χρόνο φόρτισης. Πρόσφατα μια εταιρεία ανακοίνωσε μπαταρίες που φορτίζουν σε πέντε λεπτά, που φυσικά είναι ενδιαφέρουσα εξέλιξη, αλλά μέχρι να τις δούμε στην πράξη ο μεγάλος χρόνος φόρτισης παραμένει.

• Η εξόρυξη λιθίου και η κατασκευή μπαταριών βλάπτουν το περιβάλλον.2

• Λέγεται ότι οι μπαταρίες των ηλεκτρικών αυτοκινήτων μπορεί να γίνουν επικίνδυνες—να πάρουν φωτιά ή να εκραγούν.3 Γι’ αυτό τα οχηματαγωγά πλοία δεν επιτρέπουν την είσοδο αν η μπαταρία δεν είναι το πολύ στο 40%, και έχω ακούσει ιστορίες για αυτοκίνητα που κάνουν βόλτες επί ώρες στο λιμάνι για να αδειάσουν τη μπαταρία τους.

• Οι μπαταρίες δεν λειτουργούν καλά σε χαμηλές θερμοκρασίες.

Αυτά είναι όσα θυμάμαι.

Στο προηγούμενο άρθρο μου ασχολήθηκα με διευκρινίσεις σχετικά με τον όρο «μηδενικές εκπομπές», που χρησιμοποιείται για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, και ο οποίος είναι ευφημισμός για τις μη μηδενικές εκπομπές.

Στα σχόλια του άρθρου έγινε αρκετή συζήτηση, και ένας αναγνώστης αναρωτήθηκε γιατί είμαι εναντίον των ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Απαντάω καταρχήν ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Αυτό που προσπαθούσα να εξηγήσω είναι ότι το «μηδενικές εκπομπές» είναι σλόγκαν χωρίς νόημα.

Φεύγοντας από τα σλόγκαν και επιστρέφοντας σε μια ψύχραιμη και σοβαρή συζήτηση για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, το αν εκπέμπουν περισσότερο ή λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Πρόκειται για ακίνδυνο αέριο (για την ακρίβεια είναι ευεργετικό αφού χρησιμοποιείται στη φωτοσύνθεση), και το ότι προκαλεί κλιματική αλλαγή είναι μύθος.1

Όμως είναι καλό ένα αυτοκίνητο να καταναλώνει λιγότερη ενέργεια, γιατί όλες οι μορφές ενέργειας αφενός κοστίζουν και αφετέρου επηρεάζουν το περιβάλλον. Αν λοιπόν τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια, αυτό είναι καλό.

Καταναλώνει λιγότερη ή περισσότερη ενέργεια το ηλεκτρικό αυτοκίνητο; Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο μέσα στην πόλη καταναλώνει λιγότερο από το ίδιο ηλεκτρικό αυτοκίνητο στον αυτοκινητόδρομο, λόγω της ηλεκτρικής πέδησης.2 Όμως η σύγκριση ηλεκτρικού αυτοκινήτου με συμβατικό αυτοκίνητο είναι δύσκολη και δεν έχω αρκετά στοιχεία. Εξηγώ σε υποσημείωση πόσο πολύπλοκο είναι το θέμα3. Μέχρι να έχουμε απαντήσεις δεν έχει νόημα να μιλάμε με εικασίες.

Το ηλεκτρικό αυτοκίνητο έχει επίσης τα προσόντα ότι είναι αθόρυβο και δεν ρυπαίνει εκεί που χρησιμοποιείται. Εντούτοις δεν θα έπαιρνα ηλεκτρικό αυτοκίνητο, αλλά αυτό είναι συζήτηση για το επόμενο άρθρο.

Παλαιότερα είχα γράψει πως ο όρος «μηδενικών εκπομπών» που χρησιμοποιείται για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα είναι ευφημισμός για το «μη μηδενικών εκπομπών». Ο λόγος είναι ότι το ηλεκτρικό ρεύμα που τα τροφοδοτεί παράγεται κυρίως από ορυκτά καύσιμα.

Ένας αναγνώστης παρατήρησε πως όταν αναφέρουμε εκπομπές για συμβατικά αυτοκίνητα δεν περιλαμβάνουμε τις εκπομπές που απαιτούνται για την εξόρυξη του πετρελαίου. Γιατί λοιπόν θα πρέπει στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα να περιλαμβάνουμε τις εκπομπές της ηλεκτροπαραγωγής; Το ερώτημα είναι εύλογο. Η απάντηση είναι ότι πρέπει να ξέρουμε για ποιο λόγο συγκρίνουμε τις εκπομπές.

Παλαιότερα τα αυτοκίνητα εξέπεμπαν μεταξύ άλλων το δηλητηριώδες αέριο μονοξείδιο του άνθρακα. Με την εξέλιξη της τεχνολογίας (π.χ. τους καταλύτες), οι εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακα έγιναν πρακτικά μηδενικές. Προφανώς είχε νόημα να συγκρίνουμε τις εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακα από διαφορετικούς τύπους αυτοκινήτων, γιατί έτσι γνωρίζαμε ποιοι τύποι επιβαρύνουν τον αέρα που εισπνέουμε στις πόλεις.

Όμως σήμερα όταν μιλάμε για «εκπομπές» εννοούμε τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, που είναι ακίνδυνο αλλά υποτίθεται ότι προκαλεί κλιματική αλλαγή. Σε τι θα ωφελούσε λοιπόν αν το ηλεκτρικό αυτοκίνητο δεν εξέπεμπε διοξείδιο, αλλά ακριβώς το ίδιο διοξείδιο εκπεμπόταν κατά την ηλεκτροπαραγωγή; Σε τίποτε απολύτως. Για να κάνουμε σύγκριση ανάμεσα σε συμβατικά και ηλεκτρικά οχήματα θα πρέπει λοιπόν να λάβουμε υπόψη μας τα πάντα: τις εκπομπές που παράγονται κατά την εξόρυξη, επεξεργασία και μεταφορά του πετρελαίου, τις εκπομπές που παράγονται κατά την ηλεκτροπαραγωγή, τις εκπομπές που παράγονται κατά την κατασκευή των αυτοκινήτων, και άλλα.

Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα είναι μάλλον αλήθεια ότι καταναλώνουν συνολικά λιγότερη ενέργεια (επιφυλάσσομαι να γράψω περισσότερα στο μέλλον). Έχουν λοιπόν και μικρότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Όμως το να χρησιμοποιούμε λανθασμένους όρους όπως «μηδενικών εκπομπών» και «ΑΠΕ» απλώς δημιουργεί μια σαλάτα από χαζά σλόγκαν και μας εμποδίζει να προσεγγίσουμε ορθολογικά το πρόβλημα της ηλεκτροπαραγωγής, που είναι πολύ συνθετότερο.

Το αν τα ηλεκτρικά οχήματα καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια είναι σημαντικό. Καθόλου δεν με ενδιαφέρει το αν έχουν μικρότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, αφού είναι ακίνδυνο (και ευεργετικό, καθότι απαραίτητο για τη φωτοσύνθεση). Το ότι δεν προκαλεί «κλιματική αλλαγή» είναι το κύριο θέμα των Ελεφάντων.

Θα έχετε παρατηρήσει ότι στα πάρκιγκ πολλών καταστημάτων υπάρχουν πλέον θέσεις για φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων, που είναι μονίμως άδειες. Κάτι άλλο λοιπόν που μου έκανε εντύπωση στην προχθεσινή μου επίσκεψη στο IKEA ήταν ότι ένα ηλεκτρικό όχημα φόρτιζε σε μια τέτοια θέση. Άδειες μπλε θέσεις βλέπω συνέχεια. Όχημα να φορτίζει σε τέτοια θέση είδα πρώτη φορά.

Γιατί έχουν βαλθεί οι επιχειρηματίες να ξοδεύονται κατασκευάζοντας σταθμούς φόρτισης που δεν χρησιμοποιούνται; Αν ήμουν ιδιοκτήτης σούπερ μάρκετ, και περίμενα να έχω κάποιο κέρδος κρατώντας μια προμήθεια από το ηλεκτρικό ρεύμα, θα περίμενα πρώτα να υπάρξει ζήτηση και μετά θα έφτιαχνα σταθμούς φόρτισης.

Η απάντηση είναι ότι το κράτος δίνει κίνητρα για κατασκευή τέτοιων θέσεων. Υπάρχει επιδότηση 70%, αλλά στα νέα κτίρια η κατασκευή είναι υποχρεωτική.

Εκ των υστέρων είναι βέβαια εύκολο να κρίνεις, και όταν ψηφίστηκε αυτή η νομοθεσία το 2020 δεν είχαν φανταστεί την αντίσταση που θα έφερνε ο κόσμος στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Εντούτοις οι άδειες μπλε θέσεις είναι σύμβολο της εμμονικής προώθησης του ηλεκτρικού αυτοκινήτου ως μέσου αντιμετώπισης της «κλιματικής αλλαγής». Ακόμα κι αν το κυρίαρχο αφήγημα για την «κλιματική αλλαγή» ήταν σωστό, το ηλεκτρικό αυτοκίνητο δεν θα έκανε καμία διαφορά. Το γιατί θα το εξηγήσω σε μελλοντικά άρθρα, αν και έχω αγγίξει ήδη το θέμα σ’ αυτό εδώ:

«Η κλιματική αλλαγή μας αφορά όλους», λέει το κείμενο, και συνεχίζει:

Το IKEA Foundation συνεργάζεται με το We Mean Business, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που σκοπό έχει να εμπνεύσει επιχειρήσεις και κρατικούς φορείς παγκοσμίως να δράσουν για την κλιματική αλλαγή. Μαζί μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα καλύτερο μέλλον για τους ανθρώπους και τον πλανήτη.

Τι είναι αυτό το We Mean Business; Πρόκειται για έναν από τους πολλούς οργανισμούς που προσπαθούν, υποτίθεται, να μας σώσουν από την κλιματική αλλαγή. Πίσω απ’ όλους αυτούς τους οργανισμούς βρίσκονται περίπου οι ίδιοι άνθρωποι. Για παράδειγμα, ένα από τα 7 βασικά μέλη του We Mean Business είναι το Climate Group, που χρηματοδοτείται μεταξύ άλλων από την οικογένεια Ροκφέλερ.1

Γενικότερα, ξέρουμε ότι το 80% της χρηματοδότησης του Climate Group είναι από ιδρύματα και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, αλλά η σχετική έκθεση δεν αναφέρει ποιοι είναι αυτοί. Πάντως είναι σαφές από πολλά πράγματα (π.χ. από τη σύνθεση των Δ.Σ.) ότι και το Climate Group και το We Mean Business είναι εταιρικοί οργανισμοί. Φαίνεται να τους ενδιαφέρουν οι μπίζνες. Εξάλλου το διαλαλούν: We Mean Business. Είναι δύσκολο να πιστέψουμε ότι τα κάνουν όλα αυτά για την καλή τους την καρδιά όταν ξέρουμε τον πακτωλό χρημάτων που ξοδεύεται για την κλιματική αλλαγή, στον οποίο έχω αναφερθεί πολλές φορές. Μια καλή περίληψη είναι αυτό το άρθρο:

Το κλιματικό στρες «νεκρώνει» τα δέντρα της Αττικής, ανακοινώνει ο τίτλος πρόσφατου άρθρου σε εφημερίδα.

Αν διαβάσετε το κυρίως κείμενο θα δείτε μια διαφορετική εικόνα. Μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο φυτεύθηκαν δέντρα σε καινούργια σημεία. Επειδή αυτές οι φυτεύσεις είναι πρόσφατες, δεν έχει προλάβει να ισορροπήσει το φυσικό οικοσύστημα, και κάποια έντομα που τρώνε το φλοιό των δέντρων έχουν πολλαπλασιαστεί. Τα δέντρα έχουν καταπονηθεί από τα τελευταία λίγα χρόνια ξηρασίας, και στρεσάρονται περισσότερο λόγω των εντόμων. Πολλά δεν καταφέρνουν να επιβιώσουν.

Είναι λοιπόν το «κλιματικό στρες» που νεκρώνει αυτά τα δέντρα; Σίγουρα η ξηρασία παίζει κάποιο ρόλο, όμως ξηρασίες συμβαίνουν συνέχεια. Θα μπορούσε τότε η εφημερίδα να ανακοινώσει το θάνατο ενός καρκινοπαθούς με τίτλο «Πέθανε από συνάχι ο Αλέξης Κούγιας».

Στο βαθμό πάντως που φταίει η ξηρασία, είναι ακριβώς αυτό, μια ξηρασία. Ούτε οι επτά ισχνές αγελάδες της Αγίας Γραφής ήταν κλιματικό στρες, ούτε συνέβη κλιματικό στρες το 1202 μ.Χ. στην Αίγυπτο, ούτε κινδύνευσε η Αθήνα λόγω κλιματικού στρες να μείνει χωρίς νερό το 1990. Ξηρασίες λέγονται αυτά. Δεν υπάρχει όρος «κλιματικό στρες».

Σχετικό: